Z rodziny produkującej sake od 1665 roku – prosto na szczyt światowej elektroniki. Akio Morita mógł zostać Kyuzaemonem XV, tradycyjnym wytwórcą japońskiego wina ryżowego. Zamiast tego stworzył Sony i podarował światu Walkmana, tranzystorowe radio i odtwarzacz CD. Jedyny Japończyk na liście „Time’a” obok Jana Pawła II i Lecha Wałęsy wśród 100 najważniejszych postaci XX wieku. Oto garść ciekawostek o człowieku, który udowodnił, że tradycja nie musi stać na przeszkodzie rewolucji.
Rok 1979: Akio Morita (1921–1999), legendarny współzałożyciel koncernu Sony, prezentuje światu pierwszy model Walkmana – rewolucyjnego przenośnego odtwarzacza muzyki, który zmienił sposób, w jaki ludzie słuchają dźwięków na co dzień. To urządzenie stało się symbolem innowacyjności Sony i globalnego sukcesu japońskiej elektroniki.
Ale kim był ten człowiek? Oto kilka ciekawostek z życia jedynego Japończyka, który znalazł się w grupie „konstruktorów i tytanów” (Builders & Titans) na liście 100 najważniejszych ludzi XX stulecia według tygodnika „Time” – obok dwóch Polaków: Jana Pawła II i Lecha Wałęsy (choć oni w kategorii „przywódców i rewolucjonistów”). Morita był nie tylko biznesmenem, ale wizjonerem, który połączył tradycję z nowoczesnością, tworząc imperium technologiczne.
Rodzinne korzenie: Od sake do samurajów
Akio Morita urodził się 26 stycznia 1921 r. w Nagoii, w Japonii, jako pierworodny syn w rodzinie, która od piętnastu pokoleń zajmowała się produkcją tradycyjnego japońskiego wina sake, a także miso i sosu sojowego. Biznes rodzinny rozpoczął się w 1665 r. w małej wiosce Kosugaya (dziś część miasta Tokoname w prefekturze Aichi), gdy pierwszy Kyuzaemon Morita założył wytwórnię. Akio był przygotowywany na naturalnego spadkobiercę – po przejęciu firmy miał zmienić imię na Kyuzaemon XV, zgodnie z wielowiekową tradycją.
Rodzina Moritów była wyjątkowo zamożna jak na ówczesną Japonię lat 30. XX w. – mogli sobie pozwolić na własny kort tenisowy, kilka samochodów marki Ford i Buick, szofera oraz liczną służbę domową. Ojciec Akio, Kyuzaemon XIV, miał serce do filantropii: przygarniał pod dach biedne dzieci z rodzinnej wioski, dając im schronienie i edukację. Matka, wywodząca się z rodziny samurajów, była miłośniczką opery i głosu słynnego „króla tenorów”, włoskiego śpiewaka Enrico Caruso. Zawsze nosiła tradycyjne kimono, symbolizując przywiązanie do japońskiej kultury, podczas gdy ojciec ubierał się zgodnie z zachodnią modą, co odzwierciedlało jego otwartość na świat.
Ciekawostka w imionach: W nazwach każdego z trzech synów Moritów (Akio, Kazuaki i Masaaki) znajduje się sylaba „aki” (昭) – znak kanji oznaczający „oświecony” lub „niezwykły”. To nie przypadek: ten sam znak pojawia się w nazwie ery Shōwa (1926–1989), panowania cesarza Hirohito, zwanej „Erą Oświeconego Pokoju”. Nazwisko Morita można przetłumaczyć jako „bogate pole ryżowe”, co idealnie pasuje do rolniczych korzeni rodziny.
Wczesne lata: Od degustacji sake do fascynacji fizyką
Od 10. roku życia Akio towarzyszył ojcu na zebraniach zarządu rodzinnej firmy, by stopniowo poznawać obowiązki przyszłego właściciela. Każdej zimy w wytwórni odbywały się degustacje sake, w których młody Morita musiał brać udział – choć, jak później napisał w autobiografii „Made in Japan” (1986), „pomimo tego, a być może właśnie z tego powodu, nigdy nie zasmakowałem w alkoholu”. Ojciec zachęcał syna do otwartego wyrażania opinii, co było nietypowe w japońskiej kulturze, gdzie hierarchia i dyskrecja są normą. Uważał, że to pomoże Akio w roli lidera.
Mimo presji tradycji, pasją Mority stała się matematyka i fizyka. Ukończył studia na Cesarskim Uniwersytecie w Osace (dziś Uniwersytet Osaka) w 1944 r., uzyskując dyplom z fizyki. Po studiach przeprowadził się do Tokio, rezygnując z pełnego przejęcia firmy sake. Honorowo przyjął tytuł Kyuzaemon XV, ale zarządzanie powierzył młodszemu bratu, Kazuakiemu. Akio często podpisywał się inicjałami AKM (Akio Kyuzaemon Morita) i nawet w USA jeździł samochodem z rejestracją AKM 15, podkreślając swoje korzenie.
Wojna, spotkanie z Ibuką i narodziny Sony
Podczas II wojny światowej Morita służył w Cesarskiej Marynarce Japońskiej jako podporucznik. To tam, w komitecie badawczym marynarki zajmującym się bombami naprowadzanymi na podczerwień, spotkał Masaru Ibukę – inżyniera, z którym później założy Sony. Po wojnie, w 1945 r., Ibuka otworzył warsztat naprawy radioodbiorników w zbombardowanym domu towarowym w Tokio. Morita, zainspirowany artykułem w gazecie, dołączył do niego. Z kapitałem od ojca (190 000 jenów) założyli w 1946 r. Tokyo Tsushin Kogyo Kabushiki Kaisha – protoplastę Sony, zaczynając od 20 pracowników.
Firma szybko się rozwijała: w 1949 r. stworzyli magnetyczną taśmę nagrywającą, a w 1950 r. – pierwszy magnetofon w Japonii. W latach 50. uzyskali licencję na tranzystory od Bell Labs, co pozwoliło na produkcję pierwszego kieszonkowego radia tranzystorowego w 1957 r. (Morita kazał pracownikom nosić koszule z powiększonymi kieszeniami, by radio „pasowało” do opisu „kieszonkowe”). W 1958 r. zmienili nazwę na Sony (od łacińskiego „sonus” – dźwięk i angielskiego „sonny” – chłopak), by brzmieć globalnie.
Szczyt kariery: Innowacje i globalna ekspansja
Morita został prezesem Sony w 1971 r., a przewodniczącym w 1976 r. Pod jego wodzą firma wprowadziła rewolucyjne produkty: Betamax (1975), Walkman (1979), pierwszy odtwarzacz CD (1982, we współpracy z Philips) czy strukturę dyskietki 3,5 cala (1982). Wizja „konwergencji” – połączenia elektroniki z rozrywką – doprowadziła do przejęć: CBS Records (1988) i Columbia Pictures (1989).
Był pionierem globalizacji: w 1960 r. założył Sony Corporation of America, a w 1961 r. Sony stało się pierwszą japońską firmą notowaną na nowojorskiej giełdzie. Morita promował zatrudnianie specjalistów z zewnątrz, co było rewolucyjne w Japonii. Napisał książki, m.in. „Gakureki Muyō Ron” (1966, „Nie liczą się stopnie szkolne”) i „Made in Japan” (1986), gdzie dzielił się filozofią biznesu.
Życie prywatne i dziedzictwo
Morita był żonaty z Yoshiko Kamei, mieli troje dzieci. Lubił golfa, tenisa (to podczas gry w 1993 r. doznał udaru mózgu, co osłabiło go i zmusiło do rezygnacji z funkcji w 1994 r.) oraz radio amatorskie (znak wywoławczy JP1DPJ). Zmarł 3 października 1999 r. w Tokio na zapalenie płuc, w wieku 78 lat. Niedawno minęła 25. rocznica jego śmierci, ale jego dziedzictwo trwa: Sony to dziś gigant, a Morita jest symbolem japońskiego cudu gospodarczego. Otrzymał liczne nagrody, w tym Order Legii Honorowej (1984) i pośmiertnie Wielką Wstęgę Orderu Wschodzącego Słońca (1999).
Akio Morita udowodnił, że tradycja może inspirować innowacje. Od sake do Walkmana – jego historia to lekcja, jak marzenia zmieniają świat.
Źródła i inspiracje:
- Akio Morita, Made in Japan, 1986
Od 2024 roku organizuję autorskie, kameralne wycieczki po Seulu, Gyeongju, Busanie i Hongkongu. Moje trasy to unikalne połączenie rzetelnej historii z analizą kultury z perspektywy psychologii społecznej. Szczegóły: www.seulzprzewodnikiem.art
Dalekowschodnie Refleksje 